ഗുരുവായൂർ ശ്രീക്യഷ്ണ ക്ഷേത്രം ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വിശുദ്ധവും പുരാതനവുമായ ആരാധനാലയങ്ങളിൽ ഒന്നായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ‘ഭൂലോക വൈകുണ്ഠം’ എന്നും ‘ദക്ഷിണ ദ്വാരക’ എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന ഈ പുണ്യസങ്കേതം ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ഭക്തരുടെ ആശ്രയകേന്ദ്രമാണ്. എന്നാൽ, ഭഗവാനെ ഒരു നോക്ക് കാണാൻ എത്തുന്ന സാധാരണക്കാരായ ഭക്തർക്ക് ക്ഷേത്രത്തിൽ അനുഭവിക്കേണ്ടി വരുന്നത് സങ്കൽപ്പിക്കാവുന്നതിലും അപ്പുറമുള്ള ദുരിതങ്ങളാണ്. മണിക്കൂറുകൾ നീളുന്ന വരി നിൽക്കൽ, അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളുടെ അഭാവം, ഭരണസമിതികളുടെ വാഗ്ദാന ലംഘനങ്ങൾ എന്നിവ ഗുരുവായൂരിലെ നിത്യക്കാഴ്ചകളായി മാറിയിരിക്കുന്നു.
ഗുരുവായൂരിൽ ദർശനത്തിനായി എത്തുന്ന ഒരു സാധാരണ ഭക്തൻ അഭിമുഖീകരിക്കുന്ന ഏറ്റവും വലിയ വെല്ലുവിളി വരി നിൽക്കുക എന്നതാണ്. ഉത്സവ സീസണുകളിലും അവധി ദിവസങ്ങളിലും ദർശനത്തിനായി ആറ് മുതൽ എട്ട് മണിക്കൂർ വരെ വരി നിൽക്കേണ്ടി വരുന്നത് സാധാരണമാണ്. ചില പ്രത്യേക സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഇത് പന്ത്രണ്ട് മണിക്കൂർ വരെ നീളാറുണ്ട്. ഇത്രയും സമയം ദാഹിച്ചും വിശന്നും ശാരീരിക ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ അനുഭവിച്ചും വരി നിൽക്കുന്ന ഭക്തർക്ക് പ്രാഥമിക ആവശ്യങ്ങൾ നിർവഹിക്കാൻ പോലും സൗകര്യമില്ലാത്ത അവസ്ഥയാണുള്ളത്.
ദർശനം കഴിഞ്ഞിറങ്ങിയാൽ പിന്നീട് പ്രസാദം വാങ്ങുന്നതിനും ക്ലോക്ക് റൂമിൽ നിന്ന് സാധനങ്ങൾ തിരിച്ചെടുക്കുന്നതിനും വീണ്ടും വലിയ വരികളിൽ നിൽക്കേണ്ടി വരുന്നു. ദൂരസ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്ന് എത്തുന്ന ഭക്തർക്ക് ഒരു ദിവസം മുഴുവൻ ദർശനത്തിനായി മാത്രം മാറ്റിവെക്കേണ്ടി വരുന്ന സാഹചര്യം അവരുടെ സമയവും ഊർജ്ജവും വലിയ തോതിൽ നഷ്ടപ്പെടുത്തുന്നു.
ഭക്തരുടെ ഈ ദുരവസ്ഥയെക്കുറിച്ച് സാമൂഹിക മാധ്യമങ്ങളിൽ വ്യാപകമായ പ്രതിഷേധമാണ് ഉയരുന്നത്. ചില ഭക്തർ തങ്ങളുടെ അനുഭവങ്ങൾ പങ്കുവെച്ചുകൊണ്ട് പറയുന്നത്, പണം നൽകുന്നവർക്ക് വേഗത്തിൽ ദർശനം ലഭിക്കുമ്പോൾ സാധാരണക്കാർ മണിക്കൂറുകളോളം അവഗണിക്കപ്പെടുന്നു എന്നാണ്. ഇത് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ആത്മീയ അന്തരീക്ഷത്തിന് വിരുദ്ധമാണെന്നും അഴിമതി നിറഞ്ഞ ഒരു വ്യവസ്ഥിതിയാണ് അവിടെ നിലനിൽക്കുന്നതെന്നും ഭക്തർ ആരോപിക്കുന്നു.
ക്യൂ കോംപ്ലക്സ്: കടലാസിലൊതുങ്ങുന്ന സ്വപ്ന പദ്ധതി
ഗുരുവായൂരിലെ തിരക്ക് പരിഹരിക്കാൻ ‘ക്യൂ കോംപ്ലക്സ്’ നിർമ്മിക്കുമെന്ന വാഗ്ദാനം ഓരോ പുതിയ ഭരണസമിതിയും അധികാരമേൽക്കുമ്പോൾ ആദ്യം പ്രഖ്യാപിക്കുന്ന ഒന്നാണ് . എന്നാൽ കഴിഞ്ഞ രണ്ട് പതിറ്റാണ്ടിനിടയിൽ പല ഭരണസമിതികൾ മാറിയിട്ടും ഈ പദ്ധതി യാഥാർത്ഥ്യമായില്ല. 2009-ൽ തന്നെ അന്നത്തെ ദേവസ്വം ഭരണസമിതി ഒരു ഹൈടെക് ക്യൂ കോംപ്ലക്സ് വിഭാവനം ചെയ്തിരുന്നു. 1,25,000 ചതുരശ്ര അടി വിസ്തീർണ്ണമുള്ള, പത്തായിരം ഭക്തരെ ഒരേസമയം ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിയുന്ന നാല് നില കെട്ടിടമായിരുന്നു അത്. അതിൽ ടോയ്ലറ്റുകൾ, ക്ലോക്ക് റൂമുകൾ, കുടിവെള്ള സംവിധാനങ്ങൾ, കഫറ്റീരിയ എന്നിവ ഉൾപ്പെടുത്തുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നു. 27 കോടി രൂപ ചിലവ് കണക്കാക്കിയ ഈ പദ്ധതി ഒരു വർഷത്തിനുള്ളിൽ പൂർത്തിയാക്കുമെന്നായിരുന്നു അന്ന് അറിയിച്ചിരുന്നത്.
എന്നാൽ, നിർമ്മാണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ തുടങ്ങാൻ വൈകുകയും പിന്നീട് നിയമപരമായ കുരുക്കുകളിൽ അകപ്പെടുകയും ചെയ്തു. 2015-ൽ തെക്കേനടയിൽ ക്യൂ കോംപ്ലക്സ് നിർമ്മിക്കാനുള്ള നീക്കത്തിനെതിരെ ചില സംഘടനകൾ കോടതിയെ സമീപിച്ചു. മുൻസിപ്പൽ ബിൽഡിംഗ് നിയമങ്ങളിൽ ഇളവ് നൽകിയത് ചോദ്യം ചെയ്തുകൊണ്ടായിരുന്നു ഈ ഹർജി. ശാസ്ത്രീയമായ പഠനങ്ങൾ നടത്താതെ തിരക്കേറിയ സ്ഥലത്ത് ഇത്രയും വലിയ നിർമ്മാണം നടത്തുന്നത് ദർശനത്തിന് എത്തുന്നവർക്ക് കൂടുതൽ ബുദ്ധിമുട്ടുണ്ടാക്കുമെന്ന്
നിലവിലെ ഭരണസമിതിയും ക്യൂ കോംപ്ലക്സിനായുള്ള നടപടികൾ ആരംഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. ദേവസ്വം കമ്മീഷണർ നേരിട്ടെത്തി പരിശോധനകൾ നടത്തി തെക്കേനടയിലെ പദ്ധതിക്ക് അംഗീകാരം നൽകിയെങ്കിലും ഇതുവരെ നിർമ്മാണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ കാര്യമായി മുന്നോട്ട് പോയിട്ടില്ല. ഈ മെല്ലെപ്പോക്ക് ഭക്തരോടുള്ള അവഗണനയാണെന്ന് ആക്ഷേപമുണ്ട്. അതേസമയം, ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വാണിജ്യ താല്പര്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്ന ഷോപ്പിംഗ് കോംപ്ലക്സുകളുടെയും മറ്റും നിർമ്മാണത്തിന് ദേവസ്വം അമിതമായ പ്രാധാന്യം നൽകുന്നു എന്നതും ശ്രദ്ധേയമാണ്.
ഭക്തർ അനുഭവിക്കുന്ന ദുരിതങ്ങളിൽ ഹൈക്കോടതി നേരിട്ട് ഇടപെടുകയും 2025 നവംബറിൽ നിർണ്ണായകമായ ഒരു വിധി പുറപ്പെടുവിക്കുകയും ചെയ്തു. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രത്തിലെ തിരക്ക് മാനേജ്മെന്റ് എന്നത് വെറുമൊരു ക്ഷേത്ര പ്രശ്നമല്ലെന്നും അത് നഗരത്തിലെ ഒരു പൊതു വെല്ലുവിളിയാണെന്നും കോടതി നിരീക്ഷിച്ചു. ദർശനം ലഭിക്കുക എന്നത് ഭക്തന്റെ അവകാശമാണെന്നും അത് അന്തസ്സോടെ നിർവഹിക്കാൻ ആവശ്യമായ സാഹചര്യങ്ങൾ ദേവസ്വം ഒരുക്കണമെന്നും കോടതി ഉത്തരവിട്ടു.
കോടതി മുന്നോട്ടുവെച്ച പന്ത്രണ്ടിന മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ ഗുരുവായൂരിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ തന്നെ പുതിയൊരു അധ്യായമാണ്. വരികൾ കുറയ്ക്കുന്നതിനായി സാങ്കേതിക വിദ്യയെ എങ്ങനെ ഉപയോഗിക്കാമെന്ന് കോടതി വിശദീകരിച്ചു. ഓൺലൈൻ ബുക്കിംഗ് പൂർണ്ണമായും നിർത്തലാക്കിയ ദേവസ്വത്തിന്റെ തീരുമാനം യുക്തിരഹിതമാണെന്ന് കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.
പ്രധാന നിർദ്ദേശങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്:
- ശാസ്ത്രീയ പഠനം: ക്ഷേത്രത്തിൽ ഓരോ ദിവസവും സുരക്ഷിതമായി എത്ര പേരെ ഉൾക്കൊള്ളാമെന്ന് ശാസ്ത്രീയമായി പഠിച്ച് ഭക്തരുടെ എണ്ണത്തിൽ പരിധി നിശ്ചയിക്കണം.
- ടൈം സ്ലോട്ട് സംവിധാനം: ഭക്തരെ 300 – 500 വരെയുള്ള ഗ്രൂപ്പുകളായി തിരിക്കുകയും ഓരോ ഗ്രൂപ്പിനും ദർശനത്തിനായി ഏകദേശ സമയം അറിയിക്കുകയും വേണം.
- സ്പോട്ട് ബുക്കിംഗ്: ആധാർ അല്ലെങ്കിൽ ഇലക്ഷൻ ഐഡി ഉപയോഗിച്ച് ഭക്തർക്ക് സ്പോട്ട് ബുക്കിംഗ് സൗകര്യം ഏർപ്പെടുത്തണം.
- മൊബൈൽ ആപ്ലിക്കേഷൻ: ക്യൂവിന്റെ പുരോഗതിയും ക്ഷേത്രത്തിലെ പൂജാ സമയങ്ങളും തത്സമയം അറിയാൻ മൊബൈൽ ആപ്പും ഡിജിറ്റൽ ഡിസ്പ്ലേകളും സ്ഥാപിക്കണം.
- പ്രത്യേക പരിഗണന: മുതിർന്ന പൗരന്മാർ, ഭിന്നശേഷിക്കാർ, കൈക്കുഞ്ഞുങ്ങളുമായി എത്തുന്ന അമ്മമാർ എന്നിവർക്ക് ക്യൂവില്ലാതെ മുൻഗണനാ ദർശനം നൽകണം.
- വിശ്രമ ഹാൾ: ചൂടിൽ നിന്ന് സംരക്ഷണം നൽകാൻ എയർകണ്ടീഷൻ ചെയ്ത വിശ്രമ മുറികൾ ഭക്തർക്കായി നിർമ്മിക്കണം.
- മാന്യമായ പെരുമാറ്റം: ഭക്തരോട് മോശമായി പെരുമാറുന്ന ജീവനക്കാർക്കെതിരെ നടപടിയെടുക്കുകയും അവർക്ക് ആവശ്യമായ പരിശീലനം നൽകുകയും വേണം.
ഈ നിർദ്ദേശങ്ങൾ നടപ്പിലാക്കാൻ രണ്ട് മാസത്തെ സമയമാണ് കോടതി അനുവദിച്ചിട്ടുള്ളത്. ദേവസ്വം ചെയർമാൻ, ജില്ലാ കളക്ടർ, ജില്ലാ പോലീസ് മേധാവി എന്നിവരടങ്ങുന്ന ഒരു ഉയർന്ന സമിതി ഈ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏകോപിപ്പിക്കണമെന്ന് കോടതി നിർദ്ദേശിച്ചു.
ഗുരുവായൂരിലെ ക്യൂ മാനേജ്മെന്റ് ശാസ്ത്രീയമായി പരിഷ്കരിക്കാൻ തിരുപ്പതി തിരുമല ദേവസ്ഥാനം (TTD) നടപ്പിലാക്കിയ സംവിധാനങ്ങൾ വലിയ ഉദാഹരണമാണ്. തിരുപ്പതിയിൽ ഭക്തരെ വെറുതെ ക്യൂവിൽ നിർത്തുന്നതിന് പകരം അവരെ വിശാലമായ കമ്പാർട്ടുമെന്റുകളിൽ ഇരുത്തുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. അവിടെ അവർക്ക് ഇരിക്കാനുള്ള സൗകര്യം, കുടിവെള്ളം, ഭക്ഷണം, ശുചിമുറികൾ എന്നിവ ലഭ്യമാണ്. ഓരോ ഗ്രൂപ്പിനും ദർശനത്തിനുള്ള സമയം ലഭിക്കുമ്പോൾ മാത്രമാണ് അവർ അവിടുന്ന് പുറപ്പെടുന്നത്.
ശബരിമലയിൽ നടപ്പിലാക്കിയ ഡിജിറ്റൽ ക്യൂ സംവിധാനവും തിരുപ്പതി മാതൃകയിലുള്ളതാണ്. ഭക്തർക്ക് മുൻകൂട്ടി ദർശന സമയം ബുക്ക് ചെയ്യാൻ സാധിക്കുന്നതിലൂടെ അനാവശ്യമായ കാത്തിരിപ്പ് ഒഴിവാക്കാൻ സാധിക്കുന്നു. ഗുരുവായൂരിലും ഇത്തരമൊരു സംവിധാനം അനിവാര്യമാണ്. പൂജകളുടെ സമയം പ്രവചനാതീതമാണെന്ന ദേവസ്വത്തിന്റെ വാദം ആധുനിക കാലത്ത് നിലനിൽക്കുന്നതല്ല. പൂജകളുടെ കൃത്യമായ ദൈർഘ്യം ഒരു ആപ്പിലൂടെയോ ഡിജിറ്റൽ ബോർഡിലൂടെയോ ഭക്തരെ അറിയിച്ചാൽ അവർക്ക് മണിക്കൂറുകളോളം വരി നിൽക്കാതെ കൃത്യസമയത്ത് എത്തിയാൽ മതിയാകും.
ഗുരുവായൂരിലെ ഭക്തജന ദുരിതം എന്നത് ഭരണപരമായ അനാസ്ഥയുടെയും സുതാര്യതയില്ലായ്മയുടെയും ആകെത്തുകയാണ്. ഹൈക്കോടതിയുടെ കർശനമായ ഇടപെടലുകൾ ഉണ്ടായിട്ടും ദേവസ്വം ഭരണസമിതിയുടെ ഭാഗത്തുനിന്ന് മെല്ലെപ്പോക്ക് നയം തുടരുന്നത് ഒട്ടും ആശാവഹമല്ല. സാധാരണക്കാരായ ഭക്തരെ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള വികസന പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കാണ് ദേവസ്വം മുൻഗണന നൽകേണ്ടത്.
ഈ റിപ്പോർട്ടിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ താഴെ പറയുന്ന നിർദ്ദേശങ്ങൾ മുന്നോട്ടുവെക്കുന്നു:
ക്യൂ കോംപ്ലക്സ് ഉടൻ പൂർത്തിയാക്കുക: തെക്കേനടയിൽ ഉദ്ദേശിച്ചിട്ടുള്ള ക്യൂ കോംപ്ലക്സ് നിർമ്മാണം യുദ്ധകാലാടിസ്ഥാനത്തിൽ പൂർത്തിയാക്കണം. വെറുതെ വരി നിൽക്കുന്നതിന് പകരം ഭക്തർക്ക് വിശ്രമിച്ച് ദർശനം നടത്താൻ സാധിക്കുന്ന ‘തിരുപ്പതി മാതൃക’ ഇവിടെയും നടപ്പിലാക്കണം.
ഡിജിറ്റലൈസേഷൻ: ഭക്തർക്ക് ദർശന സമയം മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിക്കാൻ സാധിക്കുന്ന രീതിയിൽ ഓൺലൈൻ ബുക്കിംഗ് സംവിധാനം പൂർണ്ണമായി പുനഃസ്ഥാപിക്കണം. സ്പോട്ട് ബുക്കിംഗിന് പ്രത്യേക സംവിധാനം ഒരുക്കണം.
ഭരണപരമായ സുതാര്യത: ദേവസ്വത്തിന്റെ കീഴിലുള്ള എല്ലാ ആസ്തികളുടെയും സാമ്പത്തിക ഇടപാടുകളുടെയും ഓഡിറ്റിംഗ് കൃത്യമായി നടത്തുകയും അത് പൊതുസമൂഹത്തിന് ലഭ്യമാക്കുകയും വേണം. അഴിമതിയും തിരിമറിയും നടത്തുന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കെതിരെ കർശന നടപടി സ്വീകരിക്കണം.
അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ: വരി നിൽക്കുന്ന ഇടങ്ങളിൽ കുടിവെള്ളം, ശുചിമുറികൾ, അമ്മമാർക്ക് മുലയൂട്ടാനുള്ള മുറികൾ എന്നിവ നിർമ്മിക്കണം. വിശ്രമ മുറികളിൽ ഭക്തർക്ക് ആവശ്യമായ സൗകര്യങ്ങൾ ഉറപ്പാക്കണം.
ഭക്തരോടുള്ള സമീപനം: ജീവനക്കാർ ഭക്തരോട് മാന്യമായി പെരുമാറുന്നു എന്ന് ഉറപ്പാക്കണം. വിഐപി പരിഗണന കുറയ്ക്കുകയും സാധാരണ ഭക്തന് പ്രമുഖ്യം നൽകുകയും വേണം.
ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്രം എന്നത് കേവലം ഒരു സ്ഥാപനമല്ല, അത് ലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകളുടെ വിശ്വാസത്തിന്റെ കേന്ദ്രമാണ്. ആ വിശ്വാസത്തെ ബഹുമാനിക്കുന്ന രീതിയിലായിരിക്കണം അവിടുത്തെ ഭരണസംവിധാനങ്ങൾ പ്രവർത്തിക്കേണ്ടത്. ഭരണസമിതികൾ മാറിയാലും ഭക്തരുടെ ദുരിതം മാറുന്നില്ലെങ്കിൽ അത് വ്യവസ്ഥിതിയുടെ പരാജയമാണ്. ഹൈക്കോടതിയുടെ നിർദ്ദേശങ്ങൾ സമയബന്ധിതമായി നടപ്പിലാക്കിക്കൊണ്ട് ഭക്തരുടെ കണ്ണീരൊപ്പാൻ ദേവസ്വം തയ്യാറാകണം. ഭഗവാനെ ഒരു നോക്ക് കാണാൻ എത്തുന്നവർ സംതൃപ്തിയോടെയും സന്തോഷത്തോടെയും മടങ്ങുന്ന ഒരു കാലം ഗുരുവായൂരിൽ ഉണ്ടാകുമെന്ന് നമുക്ക് പ്രതീക്ഷിക്കാം.
